હોલીવુડ અને વૈશ્વિક સિનેમાના ઈતિહાસ પર નજર કરીએ તો ફિલ્મો માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી રહી. કેટલીકવાર તે બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ અથવા ડિપ્લોમેટિક વિવાદનું કારણ પણ બની છે.

સિનેમાને સમાજનું પ્રતિબિંબ કહેવામાં આવે છે. પણ ક્યારેક આ એટલું  પાવરફુલ બની જાય છે કે તેનાથી મોટી-મોટી સરકારો અને સરમુખત્યારો (Dictators) પણ ડરી જાય છે. ક્યારેક એ પ્રશ્ન ઉદ્દભવે કે શું સિનેમા માત્ર એક કળા કે મનોરંજન નું સાધન છે, કે પછી તે દેશોના એજન્ડા સેટ કરવાનું એક સોફ્ટ પ્રોપેગેન્ડા ટૂલ છે?

હોલીવુડ અને વર્લ્ડ સિનેમાના ઈતિહાસમાં એવી ઘણી ફિલ્મો આવી છે, જેણે બૉક્સ ઑફિસ પર નહીં, પણ બે દેશો વચ્ચેના ડિપ્લોમેટિક સંબંધોમાં ભૂકંપ લાવી દીધો હતો. ચાલો, એવી જ કેટલીક પ્રતિબંધિત (Banned) અને વિવાદાસ્પદ ફિલ્મોની સફર કરીએ.

The Interview (2014) – જ્યારે એક હોલીવુડ કોમેડી મુવીના લીધે બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ!

જ્યારે આપણે કોઈ કોમેડી મુવી જોવા જઈએ ત્યારે હસી-મજાક કરીને પાછા આવીએ છીએ. પણ શું તમે ક્યારેય એવું સાંભળ્યું છે કે કોઈ સેટાયર (વ્યંગ) કોમેડી ફિલ્મના કારણે દુનિયાના બે સૌથી શક્તિશાળી દેશો પરમાણુ યુદ્ધ (Nuclear War) ની અણી પર આવી ગયા હોય?

આ કોઈ ફેક વાત કે અતિશયોક્તિ નથી. વર્ષ 2014 માં હોલીવુડની એક મુવી – ‘The Interview’. આ ફિલ્મે બૉક્સ ઑફિસ પર ધમાકો કર્યો કે નહીં એ અલગ વાત છે, પણ તેણે અમેરિકા અને ઉત્તર કોરિયાના ડિપ્લોમેટિક સંબંધોમાં એવો બ્લાસ્ટ કર્યો જેનો અવાજ આજે પણ સંભળાય છે.

Being ignored doesn’t make you invisible. It simply reveals who is willing to see your worth and who isn’t.

Hatred still remembers your existence. Dismissal pretends you never existed. That’s why silence often hurts more than words.

શું હતી આ ફિલ્મની વિવાદાસ્પદ સ્ટોરી?

આ મુવીમાં એવું તો શું હતું કે ઉત્તર કોરિયાના સરમુખત્યાર કિમ જોંગ-ઉનનો પારો સાતમા આસમાને પહોંચી ગયો.

ફિલ્મમાં સેથ રોગન (Seth Rogen) અને જેમ્સ ફ્રેન્કો (James Franco) એ બે એવા અમેરિકન પત્રકારોનો રોલ કર્યો છે જેઓ એક સેલિબ્રિટી ટોક શો ચલાવે છે. તેમને ખબર પડે છે કે ઉત્તર કોરિયાના ડિક્ટેટર કિમ જોંગ-ઉન તેમના શોના બહુ મોટા ફેન છે. આથી, તેઓ કિમનો ઇન્ટરવ્યુ લેવા માટે ઉત્તર કોરિયા જવાનું પ્લાનિંગ કરે છે.

ટ્વિસ્ટ ત્યારે આવે છે જ્યારે અમેરિકાની જાસૂસી સંસ્થા CIA આ બંને પત્રકારોનો સંપર્ક કરે છે અને તેમને એક સિક્રેટ મિશન સોંપે છે: “તમારે ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન કિમ જોંગ-ઉનને ઝેર આપીને મારી નાખવાનો છે.”

મુવીમાં કિમ જોંગ-ઉનની મજાક ઉડાવવામાં આવી હતી, તેને એક કમજોર અને પૉપ મ્યુઝિકનો શોખીન દેખાડવામાં આવ્યો હતો, અને ફિલ્મના અંતમાં એક ટેન્ક બ્લાસ્ટમાં તેનું માથું સળગી જતું હોય તેવો સીન રાખવામાં આવ્યો હતો.

😡 ઉત્તર કોરિયાનું રિએક્શન: “This is an Act of War!”

ઉત્તર કોરિયામાં તેમના સુપ્રીમ લીડરને ભગવાનની જેમ પૂજવામાં આવે છે. સ્વાભાવિક છે કે હોલીવુડ તેમની આ રીતે મજાક ઉડાવે તે તેમને મંજૂર નહોતું.

ફિલ્મનું ટ્રેલર રિલીઝ થતાની સાથે જ ઉત્તર કોરિયાના વિદેશ મંત્રાલયે સત્તાવાર નિવેદન બહાર પાડ્યું કે, “જો આ ફિલ્મ રિલીઝ થશે, તો તેને અમેરિકા દ્વારા અમારી સામે ‘Act of War’ (યુદ્ધની જાહેરાત) ગણવામાં આવશે અને અમે તેનો ક્રૂર બદલો લઈશું.” તેમણે યુએન (UN) માં પણ આ મામલે ફરિયાદ નોંધાવી.

💻 Sony Pictures પર સાયબર અટેક

વાત માત્ર ધમકીઓ સુધી સીમિત ન રહી. નવેમ્બર 2014 માં, મુવી રિલીઝ થવાના એક મહિના પહેલા, Sony Pictures ના કમ્પ્યુટર નેટવર્ક પર એક ભયાનક સાયબર અટેક થયો.

‘Guardians of Peace’ (GOP) નામના એક હેકર ગ્રુપે સોની પિક્ચર્સના સર્વર્સ હેક કરી લીધા. આ હેકિંગ એટલું ખતરનાક હતું કે:

1. સોનીના કર્મચારીઓના કમ્પ્યુટર્સ લોક થઈ ગયા અને સ્ક્રીન પર લાલ કલરના કિંગ કોબ્રાનું ચિત્ર આવી ગયું.
2. સ્ટુડિયોની હજુ રિલીઝ ન થયેલી 4 મોટી ફિલ્મો ઓનલાઇન લીક કરી દેવામાં આવી.
3. સોનીના ટોચના એક્ઝિક્યુટિવ્સના પર્સનલ ઈમેઈલ્સ, સેલિબ્રિટીઝના ફોન નંબર અને સેલરી ડિટેલ્સ ઇન્ટરનેટ પર પબ્લિક કરી દેવામાં આવી, જેનાથી હોલીવુડમાં હોબાળો મચી ગયો.

હેકર્સે ચોખ્ખી ધમકી આપી: “જો ‘The Interview’ મુવી રિલીઝ કરી, તો સોનીનો બચેલો ડેટા પણ બરબાદ કરી દઈશું અને જે થિયેટર્સ આ મુવી બતાવશે ત્યાં 9/11 જેવો આતંકવાદી હુમલો કરીશું.”

🇺🇸 વ્હાઇટ હાઉસની એન્ટ્રી અને ઓબામાનું સ્ટેટમેન્ટ

આ મામલો એટલો વધી ગયો કે અમેરિકાની તપાસ એજન્સી FBI એ તપાસ કરવી પડી. FBI એ સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યું કે આ હેકિંગ પાછળ ઉત્તર કોરિયાની સરકારનો સીધો હાથ હતો.

ધમકીઓના ડરથી અમેરિકાના મોટા થિયેટર ચેન્સે આ મુવી બતાવવાની ના પાડી દીધી. સોની પિક્ચર્સે પણ શરૂઆતમાં ફિલ્મનું રીલીઝ કેન્સલ કરવું પડ્યું. પરંતુ, ત્યારે અમેરિકાના તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ બરાક ઓબામા એ પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને સોનીના આ નિર્ણયની ટીકા કરી. ઓબામાએ કહ્યું, “કોઈ બીજા દેશનો સરમુખત્યાર આવીને અમેરિકામાં સેન્સરશિપ લાદી ન શકે. જો આપણે ડરી જઈશું, તો કાલે સવારે તેઓ આપણને ગમતી ન હોય તેવી બીજી કોઈ ડોક્યુમેન્ટરી કે ન્યૂઝ રિપોર્ટ રોકવા માટે પણ ધમકી આપશે.”

🚀 અલ્ટીમેટ રિલીઝ: ડિજિટલ ક્રાંતિ

આખરે, સોની પિક્ચર્સે આ ફિલ્મને પરંપરાગત થિયેટરોમાં રિલીઝ કરવાને બદલે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ (YouTube, Google Play અને સિક્રેટ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ થિયેટર્સ) પર ઓનલાઇન રિલીઝ કરી.

આ વિવાદના કારણે મુવીને એટલી ફ્રી પબ્લિસિટી મળી ગઈ કે લાખો લોકોએ માત્ર એ જોવા માટે મુવી ખરીદી કે આમાં એવું તો શું છે જેનાથી કિમ જોંગ-ઉન ડરી ગયો! સોની પિક્ચર્સે ઓનલાઇન રેન્ટલ દ્વારા કરોડો ડોલરની કમાણી કરી.

🧐 Propaganda કે Art?

‘The Interview’ મુવી ભલે કોઈ હાઈ-ક્લાસ સિનેમેટિક આર્ટ નહોતી, પણ તે અમેરિકાની ‘Freedom of Speech’ (વાણી સ્વાતંત્ર્ય) નું પ્રતીક બની ગઈ. બીજી તરફ, ઉત્તર કોરિયા માટે આ ફિલ્મ અમેરિકન પ્રોપેગેન્ડાનું એક હથિયાર હતી જે તેમના લીડરની છબી ખરડાવવા માટે બનાવવામાં આવી હતી.

સિગ્નેચર :

ડિજિટલ યુગમાં હવે ફિલ્મો માત્ર થિયેટર સુધી સીમિત નથી, તે આંતરરાષ્ટ્રીય સાયબર-યુદ્ધ પણ છેડી શકે છે!

તમારો ઓપિનિયન શું છે? શું હોલીવુડને કોઈ જીવતા જાગતા દેશના રાષ્ટ્રપ્રમુખના મર્ડર પ્લોટ પર આવી કોમેડી મુવી બનાવવાનો હક છે? કોમેન્ટમાં જરૂર જણાવજો!